Λύχνος

Ο Λύχνος είναι ένα βενθικό ψάρι με μοναδική και τρομακτική εμφάνιση που θυμίζει τέρας του βυθού. Ανήκει στην οικογένεια των Ουρανοσκοπιδών (Uranoscopidae), όνομα που περιγράφει απόλυτα το χαρακτηριστικό του γνώρισμα. Τα μάτια του βρίσκονται στην κορυφή του μεγάλου και τετράγωνου κεφαλιού του και κοιτούν μονίμως προς τα πάνω. Το στόμα του είναι τεράστιο και κάθετο, σχηματίζοντας μια παγίδα που ανοίγει προς τα πάνω.

Το σώμα του είναι κωνικό και χοντρό μπροστά, λεπταίνοντας προς την ουρά, με χρώμα καφέ-γκρι που του προσφέρει τέλειο καμουφλάζ στην άμμο. Μέσα στο στόμα του κρύβει ένα μυστικό όπλο, μια μικρή, κόκκινη και σαρκώδη προεξοχή (νήμα) που μοιάζει με σκουλήκι. Ο Λύχνος κινεί αυτό το δόλωμα ρυθμικά για να προσελκύσει τα θηράματά του ακριβώς πάνω από το θανατηφόρο στόμα του.

Ζει αποκλειστικά σε αμμώδεις και λασπώδεις βυθούς όπου περνάει σχεδόν όλη τη ζωή του θαμμένος, αφήνοντας να εξέχουν μόνο τα μάτια και το στόμα του. Τον συναντάμε σε βάθη που ξεκινούν από τα 15 μέτρα και φτάνουν έως και τα 400 μέτρα, αν και είναι πιο κοινός στην ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα μεταξύ 30 και 100 μέτρων.

Είναι ένας εξαιρετικά υπομονετικός θηρευτής ενέδρας. Δεν κυνηγάει ενεργά αλλά περιμένει θαμμένος το θήραμα να πλησιάσει. Τρέφεται κυρίως με μικρά βενθικά ψάρια (όπως γωβιούς και μπαρμπούνια) και καρκινοειδή. Όταν το θήραμα πλησιάσει το δόλωμα, ο Λύχνος ανοίγει το στόμα του και δημιουργεί ένα ισχυρό ρεύμα αναρρόφησης που ρουφάει τη λεία σε κλάσματα δευτερολέπτου.

Η αναπαραγωγή του Λύχνου λαμβάνει χώρα κατά τους θερμούς μήνες του έτους, κυρίως από τον Μάρτιο έως τον Σεπτέμβριο. Τα αυγά και οι προνύμφες του είναι πελαγικά και μεταφέρονται από τα ρεύματα στην επιφάνεια της θάλασσας πριν εγκατασταθούν στον βυθό.

Δεν αλιεύεται στοχευμένα αλλά αποτελεί συχνό παράπλευρο αλίευμα (bycatch) σε τράτες βυθού, δίχτυα και παραγάδια. Λόγω του κινδύνου που ενέχει ο χειρισμός του, πολλοί ψαράδες τον πετούν πίσω στη θάλασσα. Ωστόσο, όσοι γνωρίζουν πώς να τον καθαρίσουν (αφαιρώντας προσεκτικά τα αγκάθια), τον εκτιμούν ιδιαίτερα. Το κρέας του είναι λευκό, σφιχτό και εξαιρετικά νόστιμο, θεωρούμενο από πολλούς ως ένας από τους καλύτερους μεζέδες για σούπα κακαβιά.

Η IUCN κατατάσσει τον Λύχνο στα είδη Ελαχίστης Ανησυχίας (Least Concern) στη Μεσόγειο. Επιστημονικές μελέτες έχουν εστιάσει στα ηλεκτρικά του όργανα, τα οποία προήλθαν εξελικτικά από τροποποιημένους οφθαλμικούς μυς (sonic muscles), κάτι που είναι σπάνιο στα ψάρια. Έρευνες έδειξαν ότι χρησιμοποιεί τις ηλεκτρικές εκκενώσεις (bioelectrogenesis) τόσο για άμυνα όσο και για να ζαλίζει τη λεία του πριν την επίθεση. Επίσης, έχει βρεθεί ότι παράγει και ακουστικούς ήχους (vocalization) κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγής ή όταν ενοχληθεί.